İşaret dili, sesler yerine el şekilleri, el ve kol hareketleri, yüz ifadeleri ve vücut duruşuyla iletişim kurulan, kendine özgü dil bilgisine sahip doğal bir dildir. Sağır ve işitme engelli bireyler başta olmak üzere aileleri, arkadaşları, öğretmenleri ve tercümanlar tarafından kullanılır.
İşaret dili “jest” değildir
İşaret dilleri, konuşma dilinin elle yapılan bir taklidi ya da rastgele jestler değildir. Sözcük dağarcığı, cümle yapısı, olumsuzluk ve soru kalıpları olan tam teşekküllü dillerdir. Bu yüzden Türk İşaret Dili (TİD) Türkçeden, Amerikan İşaret Dili (ASL) de İngilizceden farklı bir dil bilgisine sahiptir.
Bir işaretin beş bileşeni
- El şekli: Parmakların aldığı biçim. Yumruk, açık el, işaret parmağı, V ya da Y şekli gibi.
- Konum: İşaretin yapıldığı yer. Alın, yüz, çene, göğüs ya da önünüzdeki boşluk.
- Hareket: Elin izlediği yol. Yukarı, aşağı, dairesel ya da tekrarlı.
- Avuç yönü: Avucun baktığı yön.
- El dışı işaretler: Kaş, göz, ağız ve baş hareketleri. Soru, olumsuzluk ya da vurgu katar.
Bu bileşenlerden yalnızca biri değiştiğinde anlam tamamen değişebilir. Örneğin Akıllı ile Akılsız işaretleri benzer bir bölgede yapılsa da farklı hareketlere sahiptir.
İşaret dili evrensel mi?
Hayır. Dünyada yüzlerce farklı işaret dili vardır ve her ülkenin, hatta bazen bir ülkenin farklı bölgelerinin kendi işaret dili ya da lehçesi bulunur. Ayrıntılar için TİD ile ASL arasındaki farklar yazımıza bakabilirsiniz.
Türk İşaret Dili
Türkiye'de kullanılan işaret dili Türk İşaret Dili (TİD) olarak adlandırılır. 2005 tarihli 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ile TİD'in standartlaştırılması ve yaygınlaştırılması yasal güvenceye alınmıştır. Temel bilgiler için Türk İşaret Dili sayfamıza, kelimeler için TİD sözlüğümüze göz atın.
İlk öğrenilecek işaretler
Yeni başlayanlar için en faydalı işaretler selamlaşma ve nezaket kelimeleridir: Selam, Teşekkür, Hoşça kal, Özür dilemek, Evet, Hayır, Tamam. Ardından aile (Anne, Baba, Kardeş) ve günlük ihtiyaç (Yemek, İçmek, Yardım, Tuvalet) işaretlerine geçebilirsiniz.